سرمایه: مرکز پژوهش های مجلس با اشاره به ضرورت سرمایه گذاری سالانه 5/4 میلیارد دلاری در صنعت نفت، اعلام کرد: «در صورت عدم تحقق این میزان سرمایه گذاری در بدبینانه ترین حالت صادرات نفت ایران تا هشت سال آینده متوقف می شود و ایران از یک کشور صادرکننده نفت به یک کشور واردکننده آن تبدیل خواهد شد.» دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش ها با انتشار گزارشی اعلام کرد: «طی سال های گذشته مصرف داخلی نفت افزایش چشمگیری داشته و این در حالی است که به دلیل روند رو به استهلاک مخازن ایران، این مخازن دچار افت تولید شده اند.»

این دو موضوع در کنار هم موجب کاهش صادرات نفت ایران خواهد شد و برای جبران کاهش صادرات، صنعت نفت ایران نیاز به یک سلسله سرمایه گذاری های اساسی و جدی دارد. مرکز پژوهش ها با توجه به محاسبات انجام شده، میزان سرمایه گذاری مورد نیاز به منظور افزایش تولید و حفظ حجم صادرات نفتی را رقمی حدود 5/4 میلیارد دلار در سال اعلام کرد و افزود: با توجه به رشد منفی سرمایه گذاری خارجی در کشور، تامین این میزان سرمایه بعید به نظر می رسد. مرکز پژوهش ها سپس با ارائه سه سناریوی خوش بینانه، پایه و بدبینانه، وضعیت صادرات نفت کشور در سال های آینده را در قالب هر یک از این سناریوها بررسی کرد و افزود: با توجه به این سناریوها در صورت عدم سرمایه گذاری در بخش توسعه میادین نفت، با نگاه بدبینانه، صادرات نفت خام ایران تا هشت سال آینده به صفر خواهد رسید و ایران از یک کشور صادرکننده نفت به یک کشور واردکننده آن تبدیل خواهد شد که با در نظر گرفتن سناریوی پایه، این زمان به 16 سال افزایش خواهد یافت. در سناریوی خوش بینانه نیز فرض بر آن است که سالانه 5/4 میلیارد دلار سرمایه گذاری برای جلوگیری از کاهش صادرات در بخش توسعه میادین نفت انجام شود که در این سناریو نیز با فرض ثابت بودن صادرات کشور، سهم 5/12 درصدی ایران در سال 1386 از سبد نفتی اوپک تا سال 2030 میلادی به 7/5 درصد کاهش خواهد یافت که این امر منجر به افت تاثیرگذاری کشور بر معادلات منطقه ای و جهانی خواهد شد و از این رو با توجه به مسائل گفته شده، سرمایه گذاری ایران در بخش توسعه میادین نفت ضروری به نظر می رسد. روند نزولی سرمایه گذاری در صنعت نفت
سرمایه گذاری و بهره بردن از تکنولوژی روز دنیا برای توسعه و بهره برداری هرچه بهتر از ذخایر هیدروکربوری امری ضروری است اما در چهار سال گذشته با توجه به سیاست های دولت میزان سرمایه گذاری در این صنعت کاهش یافته است. از طرفی با تنش های جهانی
به وجود آمده در دولت نهم و خروج شرکت های بزرگ نفت از ایران و همچنین تحریم های جهانی علیه ایران، امکان بهره بردن از تکنولوژی روز دنیا نیز وجود ندارد. در چهار سال گذشته حجم سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت ایران روند نزولی را طی کرده و با 64 درصد کاهش از چهار میلیارد و 222 میلیون دلار در سال 84 به یک میلیارد و 517 میلیون دلار در سال 87 رسید که نشان از عدم تمایل شرکت های معتبر خارجی برای سرمایه گذاری در ایران و عدم تحقق اهداف پیش بینی شده در خصوص جذب سرمایه گذاری خارجی دارد. برآوردهای صورت گرفته توسط معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوری نشان می دهد طی چهار سال گذشته ایران با سیر نزولی سرمایه گذاری خارجی در بخش نفت و گاز روبه رو بوده است. از این رو به منظور جبران کاهش سرمایه گذاری های خارجی به استفاده از منابع داخلی رو آورده و حجم سرمایه گذاری داخلی را افزایش داده است، اما این اتفاق هم نتوانسته مانع از بروز بحران تامین مالی برای پروژه های صنعت نفت شود. بسیاری از پیمانکاران معتقدند بحران تامین مالی پروژه ها به صورتی جدی اجرای طرح ها در صنعت نفت و گاز را با مشکل مواجه کرده است. در سال 1384 برابر با چهار میلیارد و 222 میلیون و 600 هزار دلار سرمایه خارجی وارد صنعت نفت شد که این رقم در مقایسه با پیش بینی های صورت گرفته تحققی برابر با 6/79 درصد را نشان می دهد. این رقم در سال 1385 به چهار میلیارد و 567 میلیون دلار رسید. این حجم سرمایه گذاری 2/65 درصد از اهداف پیش بینی شده در قالب برنامه چهارم توسعه را شامل می شود. همچنین حجم سرمایه گذاری خارجی در سال 1386 برابر با چهار میلیارد و 244 میلیون دلار گزارش شده که این رقم نیز با کاهش مداوم در تحقق اهداف کمی
4/51 درصد از رقمی که در قالب برنامه چهارم پیش بینی شده را شامل می شود. کل سرمایه گذاری خارجی انجام شده در این بخش در دوره زمانی فوق 14 میلیارد و 551 میلیون دلار گزارش شده که بسیار کمتر از انتظارات موجود در این بخش است. در همین دوره زمانی از محل منابع داخلی 3/395357 میلیارد ریال سرمایه گذاری صورت گرفته است. تنها در سال گذشته حجم سرمایه گذاری صورت گرفته در منابع داخلی
2/139756 میلیارد ریال بوده است. این گزارش حاکی است بیشترین سرمایه گذاری از محل منابع داخلی طی چهار سال گذشته در سال 1387 رخ داد و کمترین آمار سرمایه گذاری از محل منابع داخلی به سال 1384 مربوط است. بدین ترتیب با احتساب سرمایه گذاری صورت گرفته در صنعت نفت و گاز ایران از محل منابع داخلی و سرمایه گذاری های خارجی در چهار سال قبل معادل با 2/528327 میلیارد ریال بوده است. بسیاری از کارشناسان حوزه نفت معتقدند ایران برای توسعه میادین نفت و گاز خود به سرمایه های خارجی نیازمند است و تنها با تکیه بر منابع داخلی نمی تواند این مهم را پیش ببرد.
افزایش مصرف داخلی و کاهش صادرات
رشد فزاینده اقتصاد جهان که موجب افزایش تقاضا و مصرف انرژی می شود، طی دهه آینده تحولات بسیاری را رقم خواهد زد. یکی از این تحولات که می تواند به افزایش شدید قیمت نفت خام منجر شود، افزایش میزان مصرف انرژی کشورهای تولیدکننده نفت است. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، بعضی از کشورهایی که امروزه از تولیدکنندگان نفت خام به شمار می روند، طی 10 سال آینده به دلیل افزایش مصرف داخلی (که در نتیجه رشد مثبت اقتصادی و نیز رشد جمعیت صورت می گیرد) به واردکننده این کالا تبدیل خواهند شد.
در ایران اگر سرمایه گذاری مورد نیاز صورت نگیرد و ظرفیت تولید نفت خام در همین میزان باقی بماند با توجه به افزایش میزان مصرف انرژی و احداث پالایشگاه های جدید، در چهار سال آینده نفتی برای صادرات وجود نخواهد داشت. به عقیده کارشناسان در صورت بهره برداری از پالایشگاه های در دست احداث، مصرف نفت خام ایران تا
6/3 میلیون بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد و با تداوم روند نزولی سرمایه گذاری ظرفیت تولید نفت از 4/4 میلیون بشکه در روز بیشتر نخواهد شد در این صورت میزان صادرات نفت ایران به کمتر از یک میلیون بشکه در روز خواهد رسید که این امر موجب کاهش هرچه بیشتر تاثیرگذاری ایران در معادلات نفت و گاز جهان خواهد شد. کاهش سهم ایران از بازار جهانی نفت و متاثر از آن کاهش اثرگذاری جهانی کشور در بخش انرژی به عواملی همچون سرمایه گذاری کم داخلی، عدم توانایی جذب سرمایه گذاری خارجی، محدودیت های بین المللی، جذاب نبودن سرمایه گذاری در صنعت نفت برای بخش خصوصی و در پاره ای از اوقات مدیریت ناکارآمد برمی گردد که مدیران صنعت نفت در 30 سال گذشته هیچ گاه به دنبال ایجاد جذابیت سرمایه گذاری در این صنعت برای بخش خصوصی نبوده اند که این ناهماهنگی و عدم مدیریت صحیح در دولت نهم به اوج رسید. دولت نهم با بی تدبیری خود فرصت طلایی که در پی افزایش بی سابقه بهای جهانی نفت و درآمد سرشار نفتی به وجود آمده بود را از دست داد. در حالی که کشورهای حاشیه خلیج فارس با سرمایه گذاری هرچه بیشتر سعی در برداشت روزافزون از میادین مشترک نفت و گاز با ایران دارند، تحریم ها، خروج شرکت های بزرگ نفتی، کاهش سرمایه گذاری خارجی، نبود مدیریت کارآمد و… صنعت نفت ایران را در تنگنا قرار داده است.